Logo Klub Ciconia
FAQSzukajUżytkownicyGrupyRejestracjaZalogujAlbumDownload

Poprzedni temat «» Następny temat
Pomurnik (Tichodroma muraria)
Autor Wiadomość
ronin 


Posty: 1089
Skąd: Gorlice (Małopolska)
Wysłany: 2008-12-15, 13:40   Pomurnik (Tichodroma muraria)

Pomurnik (Tichodroma muraria) – gatunek niewielkiego ptaka górskiego z rodziny kowalikowatych. Występuje w górach południowej i środkowej Europy oraz zachodniej i środkowej Azji. W Polsce jest to skrajnie nieliczny ptak lęgowy. Występuje przede wszystkim w Tatrach, które są najbardziej na północ wysuniętym stanowiskiem lęgowym tego gatunku w Europie. Jest gatunkiem osiadłym, odbywającym w okresie pozalęgowym krótkie wędrówki w niższe tereny górskie.
Obecnie najczęściej wyróżnia się dwa podgatunki pomurnika. Obok podgatunku nominatywnego T. muraria muraria (Europa i Turcja po Kaukaz), stwierdzono w Azji Środkowej występowanie podgatunku T. muraria nepalensis, który różni się bardzo nieznacznie ciemniejszym upierzeniem i występowaniem w wyższych terenach górskich.

Podgatunki
T. m. muraria (Linnaeus, 1766) Podgatunek nominatywny. Europa i Azja Mniejsza po północno-zachodni Iran.
T. m. nepalensis (Bonaparte, 1850) Azja Środkowa od wschodniego Iranu, występuje w nieco wyższych partiach górskich jak T. m. muraria.
Ubarwienie upierzenia jest ciemniejsze, z dodatkiem koloru ochry na głowie. Białe plamy na pokrywach są większe.

Cechy gatunku
Zewnętrzne cechy charakterystyczne gatunku są na ogół wspólne zarówno dla występującego w Europie podgatunku T. m. muraria, jak i azjatyckiego T. m. nepalensis. Niewielkie różnice występują w ubarwieniu jak i w środowisku występowania obu podgatunków.

Wygląd zewnętrzny: Upierzenie wierzchu i spodu ciała pomurnika jest popielatoszare, pióra kupra i ogon są ciemne. Skrzydła wyróżniają się różowo-czerwonym zabarwieniem piór z czarnym nalotem. Lotki mają czarny kolor i są pokryte białymi, okrągłymi plamami - u T. m. nepalensis ubarwienie jest ciemniejsze z dodatkiem koloru ochry na głowie. Białe plamy są większe. Charakterystyczny jest długi, lekko zagięty w dół dziób. Nogi są wyjątkowo krótkie, szponiaste i czarne. W okresie godowym podgardle u samca przyjmuje głęboko czarne zabarwienie, zaś w spoczynkowym jest białawe. Samica jest podobna do samca w szacie spoczynkowej - ma jasny, białawy podbródek, gardło i pierś.

Rozmiary: Długość ciała wynosi ok. 16,5 cm; rozpiętość skrzydeł średnio ok. 27 cm, ich szerokość 9 cm; długość ogona 6 cm.

Waga: Pomurnik waży przeciętnie 16-22 g.

Głos
Śpiew godowy samca składa się z 4 do 5 wysokich, czystych gwizdów. Gwizdy wzrastają w tonach i kończą się często krótkim głośniejszym elementem. Ostatni gwizd strofy jest najczęściej w niższym tonie. Samica śpiewa podobnie, jej strofy są jednak krótsze i cichsze.
Poza śpiewem pomurnik porozumiewa się jeszcze odgłosem kontaktowym brzmiącym mniej więcej jak cuii. Odgłosu tego używa jednak rzadko. W walkach rywali pomurniki klekoczą natomiast dosyć głośno dziobami.

Występowanie
Zasięg występowania podgatunku nominatywnego T. m. muraria obejmuje prawie wszystkie wysokogórskie obszary Europy. Rozpościera się łukiem od południowo-zachodniej Europy, przez Azję Mniejszą po zachodni Iran. Pod względem liczebności lęgów najważniejszymi łańcuchami górskimi patrząc z zachodu na wschód są: Góry Kantabryjskie – Pireneje – francuski Masyw Centralny – szwajcarska Jura – cały łańcuch Alp – Apeniny – Karpaty z Tatrami - góry Półwyspu Bałkańskiego: Góry Dynarskie, Pindos, Rodopy, Olimp - jak i dalej w Turcji góry Taurus i Kaukaz.
W Polsce jest gatunkiem skrajnie nielicznie lęgowym w Tatrach, przypuszczalnie także w Pieninach. Zimuje w dolinach górskich w pobliżu miejsc lęgowych.
Azjatycki podgatunek T. muraria nepalensis występuje we wszystkich wysokich górach centralnej Azji: w Elbursie, Hindukuszu, Ałtaju, Pamirze, w górach Tien-szan i Kunlun oraz w bardziej wysuniętych na południe Himalajach i Karakorum i także na Wyżynie Tybetańskiej. Dalej na wschód jego zasięg ma wyspowy charakter i kończy się na górskich obszarach na południowy-zachód od Pekinu. Rozprzestrzenienie podgatunku azjatyckiego jest jednak jeszcze mniej dokładnie poznane od obszaru występowania taksonu europejskiego.

Środowisko
T. m. muraria zamieszkuje w Europie w okresie rozrodczym najczęściej nagie skały na wysokościach od 900 do 2000 metrów n.p.m. Wyjątkowo gnieździ się na niższych obszarach (np. ściany szwajcarskiego zamku Chillon na poziomie 375 m n.p.m. gdzie gniazduje regularnie), jak i na wysokościach do 3000 m n.p.m.
W okresie jesiennym odbywa krótkie wędrówki. Zalatuje na wyżej (np. 4500 m n.p.m. w szwajcarskich Alpach), jak i niżej położone obszary, nie omijając przy tym miast leżących u stóp gór. Zimą przenosi się w doliny górskie. Rzadko pojedyncze osobniki zalatują w bardziej odlegle regiony Europy, nawet do Wielkiej Brytanii, co potwierdzają zestrzelone w 1912 i 1915 osobniki z Sussex, wystawione w Muzeum Historii Naturalnej Booth w Brighton.

W okresie lęgowym T. m. nepalensis zamieszkuje w Azji jeszcze wyższe obszary górskie, niż T. m. muriaria i jest wyjątkowo spotykany nawet na wysokościach do 6000 m n.p.m. Zimą pomurniki azjatyckie zalatują w głąb Chin, dolatując do południowych i wschodnich granic kraju. Wtedy pojawiają się na nizinach i w ludzkich siedliskach, szukając pożywienia również na budynkach.

Tryb życia
Pomurnik jest gatunkiem prowadzącym dzienny tryb życia, zalatując na noc do swoich stanowisk sypialnych ukrytych w szczelinach skał - w okresie lęgowym do gniazda. Jest poza tym samotnikiem, którego rewiry obejmują duże obszary.
Oprócz zachowań związanych z rozrodem można obserwować również inne różne rodzaje zachowań w cyklu życiowym ptaka. Obserwowane jest zachowanie komfortowe. Pomurnik pielęgnuje swoje upierzenie przez "kąpiele" zarówno w piasku jak i na słońcu. W obu przypadkach maksymalnie rozpościera skrzydła, w piasku tarza się brzuchem, a na promienie słoneczne wypina zarówno grzbiet jak i spód skrzydeł. W przypadku zagrożenia przez drapieżniki, takie jak gronostaj czy kuna domowa, pomurnik najpierw drga nerwowo skrzydłami po czym odlatuje. W przypadku ptaków drapieżnych stara się nie zwracać na siebie uwagi, zastygając w bezruchu. W stosunku do człowieka ma dosyć niewielki dystans ucieczki. Pomurniki nie migrują na większe odległości, w miesiącach jesiennych odbywają jedynie krótkie wędrówki, przeważnie w okolicach swoich habitatów, zimują w zaciszniejszych dolinach.

Długość życia: Pomurnik trzymany w wolierze niemieckiego etologa Hansa Löhrla przeżył 11 lat.

Rozród
Rozród można podzielić na okres godowy (toki, kopulacja, wybór miejsca gniazdowania i budowa gniazda) oraz okres lęgowy (złożenie jaj i ich wysiadywanie oraz wyklucie piskląt, opuszczenie gniazda i ich dokarmianie po wykluciu).

Okres godowy
Pomurniki corocznie tworzą pary w swoim terytorium lęgowym, do którego są bardzo przywiązane. Podczas toków samiec śpiewa i demonstruje samicy swoją czarną pierś, trzymając głowę skierowaną do góry. W toku zasiedlania terytoriów lęgowych dochodzi do agresywnych zmierzeń rywali (energiczny klekot dziobów).
Raptawicka Turnia w Tatrzańskim Parku Narodowym jest potencjalnym miejscem lęgowym pomurnika
Środowisko rozrodcze pomurnika stanowią najczęściej urozmaicone, porośnięte niską roślinnością, wilgotne albo leżące w pobliżu strumieni, skaliste miejsca w średniowysokich górach od 1000 do 2500 m n.p.m.
Terytorium rozrodcze jest bardzo rozlegle. Terytorialne zagęszczenie gniazd jest zróżnicowane w poszczególnych regionach występowania, ale nigdy nie jest wysokie.
Budowa gniazda zakańcza okres godowy. Pomurnik buduje je na początku maja na stanowiskach znajdujących się na niższych poziomach górskich, albo w pod koniec tego miesiąca na stanowiskach wysokogórskich. Na miejsce budowy gniazda wybiera trudno dostępne szczeliny skalne, bezpieczne przed drapieżnymi ssakami, często występującymi na terytorium rozrodczym. Gniazdo buduje tylko samica. Budowa zajmuje jej pięć dni. Głównym materiałem pod budowę jest mech, poza tym sierść ssaków i porosty.

Okres lęgowy
Po tygodniu do dwóch od wybudowania gniazda samica pomurnika składa od 3 do 5 jaj. Skorupa jaja jest biała z delikatnymi czerwonawymi plamkami. Jaja są owalne, bardzo duże i ważą od 2,4 do 2,55 g, czyli więcej, niż jaja ptaków o podobnej wielkości. Jaja wysiadywane są tylko przez samice, którą podczas wysiadywania karmi samiec.
Okres wysiadywania trwa od 19 do 21 dni. Pomurnik jest gatunkiem gniazdownikowym - pisklęta są do 10. dnia życia nieopierzone. Ich waga na krótko przed opuszczeniem gniazda wynosi 23 g i jest tym samym większa od wagi dorosłych osobników (17-19 g). Okres przebywania piskląt w gnieździe wynosi 29 dni.
Jako pokarm pomurniki zbierają przede wszystkim większe owady, np. sówkowate i przynoszą je do gniazda, kilka na raz, często z dużej odległości. Pisklęta są karmione z częstotliwością w granicach od 8 do 13 minut, ale przy dużej podaży pokarmu, dorosłe pomurniki przynoszą pojedyncze owady jeszcze częściej.
Młode opuszczają gniazdo pojedynczo, czasami w różne dni, najczęściej w lipcu, czasami dopiero na początku sierpnia. Z początku chowają się często i pokazują tylko aby otrzymać pokarm. Jednak szybko zaczynają same zdobywać pożywienie.

Status, zagrożenie i ochrona
Populacja pomurnika na świecie jest duża. Międzynarodowa organizacja BirdLife International ocenia liczebność gatunku tylko w Europie w granicach od 77 tysięcy do 200 tysięcy osobników. Chociaż liczebność populacji obu podgatunków na świecie nie jest dokładnie poznana, eksperci szacują, że wielkość populacji jest niezmienna. Tym samym stabilny rozwój liczebności nie spełnia kryteriów zagrożenia wyginięciem Czerwonej Księgi Gatunków Zagrożonych.
W Polsce sytuacja gatunku wygląda mniej korzystnie. Ze względu na niewielką powierzchnię siedlisk, nadających się jako habitat rozrodczy, liczebność pomurnika jest naturalnie ograniczona - w latach 1995-2000 szacowano liczbę par w granicach od 15 do 20 (14-18 p w Tatrach, 0-2 par w Pieninach). W efekcie nawet niewielkie zmiany w środowisku mogą poważnie wpływać na liczebność polskiej populacji tego gatunku, stwarzając nieustającą sytuację potencjalnego zagrożenia. Mimo tego, że ptaki te gnieżdżą się w trudno dostępnych miejscach górskich, człowiek może istotnie zagrozić populacji tego gatunku, uprawiając w jego terenach lęgowych turystykę i alpinizm. Z tych względów w Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt (2001) pomurnik jest sklasyfikowany jako gatunek skrajnie zagrożony.
Istnieją przesłanki z XVII i XVIII w. o występowaniu pomurnika w Sudetach. Nie odnotowano tam jednak obserwacji gatunku w ostatnich dziesięcioleciach.

Ochrona
W Polsce pomurnik jest objęty ochroną gatunkową ścisłą.
Jego stanowiska lęgowe znajdują się na terenach Tatrzańskiego PN i Pienińskiego PN. W ramach programu Natura 2000 polscy eksperci radzą administracji państwowej wprowadzić zakaz uprawiania wspinaczki górskiej w głównych miejscach występowania pomurnika.

Możliwości obserwacji
Z perspektywy obserwacji ptaków pomurnik jest bardzo charakterystyczny, brak możliwości pomylenia z innymi gatunkami ptaków. Najwidoczniejszymi jego cechami są: długi, lekko zagięty w dół, cienki, czarny dziób; wyjątkowo szerokie skrzydła z czerwonymi, białoplamiastymi pokrywami; jak i czarne gardło i pierś samca w okresie godowym. Lecąc ptak przypomina małego, dziwnie ubarwionego dudka albo wielkiego motyla. Gdy przebywa na ziemi może być z daleka pomylony z myszą. Nawet jego dorywczy, szybki sposób poruszania się jest podobny. Jedynie czerwony obwód skrzydeł wyróżnia się na tle ogólnie ciemnoszarego wyglądu. Gdy pomurnik wspina się po ścianach skał, zauważalne są także bardzo krótkie nogi z wydłużonymi palcami i pazurami.
Pomurniki nie są łatwe do obserwacji. Ich biotopy to w większości tereny bardzo trudne dla wędrówek, do czego dołączają się często nieprzyjazne warunki pogodowe. Ciężko jest zlokalizować ptaka po głosie. W skalistym otoczeniu śpiew pomurnika jest ledwo słyszalny, najprawdopodobniej usłyszy się najwyższe jego tonacje. W Polsce dochodzi do tego wyjątkowo mała liczba osobników gatunku. Najłatwiej można zauważyć pomurnika, kiedy poszukuje pokarmu. Wtedy wspina się, podskakując i jednocześnie rozpościerając dorywczo skrzydła, wertykalnie po pionowych ścianach skalnych, które rzadko porośnięte są większą roślinnością. Czerwone ubarwienie i białe plamy na rozpostartych skrzydłach są dobrze widoczne na tle szarych skał.
W Tatrach najczęściej można zobaczyć pomurniki na Raptawickiej Turni, w Wąwozie Kraków, na stokach Kościelca i Świnicy, rzadziej w Pieninach. W okresie jesienno-zimowym można regularnie obserwować pojedyncze ptaki na budynkach w miejscowościach podgórskich, jak np. na zamkach w Czorsztynie, czy w Niedzicy. Zalatywały już do Bielska-Białej.
W Alpach jednym z lepszych miejsc na obserwacje jest ściana góry Westliche Karwendelspitze w niemieckich Alpach, w paśmie Karwendel. Obserwacji można dokonywać z okien kolejki górskiej prowadzącej z miejscowości Mittenwald na szczyt góry. Jesienią pomurniki można często obserwować na ścianach kościoła Berner Münster w Bernie (Szwajcaria).

Tekst zaczerpnięto z Wikipedii

:idea: Wg Czerwonej listy gatunków ginących i zagrożonych w Polsce gatunek ten zaliczony jest do kategorii KRYTYCZNIE ZAGROŻONE / CRITICALLY ENDANGERED (CR)
 
 
ronin 


Posty: 1089
Skąd: Gorlice (Małopolska)
Wysłany: 2008-12-15, 13:42   

.
Głos pomurnika
 
 
Wyświetl posty z ostatnich:   
Odpowiedz do tematu
Nie możesz pisać nowych tematów
Nie możesz odpowiadać w tematach
Nie możesz zmieniać swoich postów
Nie możesz usuwać swoich postów
Nie możesz głosować w ankietach
Nie możesz załączać plików na tym forum
Możesz ściągać załączniki na tym forum
Dodaj temat do Ulubionych
Wersja do druku

Skocz do:  

Powered by phpBB modified by Przemo © 2003 phpBB Group (Statystyka)
FajneMedia.plMEGAzeta.plCyfraNetEcho24Kropka24Magnes24NaOsi24Sedno24
OneriaOfertesEventesEchoDzielnicyInterEgoWartoo